banner27
20 Kasım 2017 Pazartesi

Avrupa ve ABD'nin Çilekleri Sason'dan

Sason İsyanı Sürgünleri Nerelere dağıldı?

Cumhuriyet arşivi belgeleriyle Sason isyanı sürgünlerinin Behcet Çiftçi tarafından bir değerlendirmesi...

08 Ağustos 2015 Cumartesi 13:33
Sason İsyanı Sürgünleri Nerelere dağıldı?

 Cumhuriyet tarihinde uzun süren iki isyan bulunmaktadır: Sason ve Dersim. Sason ve civarı, 1925 Şeyh Sait isyanıyla başlayan daha sonra Raçkotan ve Raman tedipleriyle devam eden baskılar sonrasında Mutki ve Sason isyanlarıyla ateş çemberine dönüşür.

Behcet Çiftçi / www.sasun.org

Cumhuriyet’in ilk yıllarında Sason üzerinde kurulan baskı ve harekâtlarla 1925 Şeyh Sait isyanına destek veren Sasonlular sindirilir. 1935 ile yeniden patlak veren isyan, Yeni Cumhuriyet’in toplum mühendisi kadroları tarafından yeni bir fırsatı ortaya çıkarır. Bu doğrultuda isyan bölgelerine önce askeri operasyonlar yapılır; daha sonra yasak bölge ilan edilir. Böylece I.Umumi Müfettiş Abidin Özmen’in “doğuda bir çıban” olarak gördüğü Sason’da tedip ve tenkil harekâtı başlar.

Bu harekâtlar sırasında yasaklı bölge halkından büyük bir kısmı köylerini terk etmek zorunda kalır. Operasyonlar sırasında esir alınan köylüler batıya nakledilir. Teslim olmadan isyana devam eden Sasonlular ise çarpışarak kayıplar verir ve “binxet’e” yani bugünkü Rojava’ya geçer.

Sason ve çevresinde de nüfuzu olan aşiretlerin ileri gelenleri, aynı şekilde isyana ister karışsın ister karışmasın batıya sevkleri çıkarılır ve böylece yeni bir sürgün dalgası başlar. Bu sürgünlerde kaç kişi nerelere sürülürdü? Kimler sürgüne gönderildi? Soruları cevapsız kalmaktadır. Cumhuriyet arşivinden aldığım belgelerde detaylar olmadığı için yuvarlak rakamlarla ancak bu sürgünlerden bahsedilmektedir.

Bu çalışmada Cumhuriyet arşivinden almış olduğum 7 belge üzerinde sürgünleri değerlendirmeye çalışacağım.

1.belge:

12.09.1933 tarihli bu belgede Atatürk’ün imzasıyla Sason ve Mutki mıntıkasında bulunan 350 ev halkının Trakya’ya naklini ve iskânını öngörmektedir. Bu iskânın ne derece başarılı olduğu ile ilgili elimizde somut bir kanıt yoktur. Çünkü bu dönemde Sasonluların başkaldırısı devam etmektedir.

 2.belge:

06.10.1936 tarihli bu belge yasaklı bölge halkından olup Silvan, Kulp, Lice, Beşiri ve Garzan kazalarına yerleştirilmiş olan 350 evden tahminen 2.400 kişinin iskâna tabi tutulmasıyla ilgilidir.

 3.belge:

25.06.1937 tarihli 2.belgeye (06.10.1936 tarihli belge) ek olarak çıkarılan kararnamedir. Buna göre batıya nakillerine karar verilen 750 kişiden otuzar ailenin Bursa, Balıkesir ve İzmir; yirmi beşer ailenin Manisa ve Aydın; onaltışar ailenin Isparta, Kütahya; onbeş ailenin de Denizli vilayetine yerleştirilmesine dair belgedir.

 
4.belge:

Yine 2.belgeye ek olarak çıkarılan ve Sason halkının farklı vilayetlere iskân edilmesine karar veren bir belgedir. Buna göre Sason ve çevresi halkından olup batıya nakilleri kabul edilen miktarın haricinde 1500 kişinin Eskişehir, Kütahya, Kırklareli, Aydın, Manisa, Bursa ve İzmir’e; bunun dışında 124 kişinin de Çankırı, Kastamonu ve Konya vilayetlerine iskânlarını bildirmiştir.

 

5.belge:

25.01.1938 tarihli belge sonuç itibariyle önemli bir belgedir. Bu belgeye göre 23.12.1937 tarihine kadar Sason yasak bölgesi halkından 3.166 kişinin batı vilayetlerine sevk ve iskân edildiği; 801 kişinin öldürüldüğü ve 69 kişinin de Siirt ve Bitlis vilayetlerinde tutulduğunu belirtmektedir.

Bunun yanı sıra 23.12.1937 tarihinden 25.01.1938 tarihine kadar da 79 Sasonlunun teslim olduğu ve I. Umumi Müfettişliğine bildirildiği yazılmaktadır.

 

6.belge:

4.belgenin Atatürk tarafından onandığını gösteren belgedir.

 

7.belge:

25.05.1939 tarıhli bu belgede Sason kazası halkından Şigo aşiretine mensup Tayfur avenesinden Bişar oğlu Sifo, Aliko oğlu Yusuf, Yusuf oğlu Şemsettin, Cemil oğlu Ferman ve Nadir oğlu Dello ile Tillo şeyhlerinden Nasır oğlu Tevfik, Cemil oğlu Şeyh Kamil ve Şeyh Cemil’in Bursa, Kastamonu ve Manisa vilayetlerine nakil ve iskanı ile ilgili belgedir.

 

Sonuç:

Sason – Kozluk – Mutki üçgeninde geniş bir alan yasaklı bölge haline getirilmiş ve uzun bir süre bu alanda insan avcılığı yapılmıştır. Yasaklı bölgede bulunan halk isyancı olarak değerlendirilmiş, köyler boşaltılmış ve yakalananlar batı illerine sürgüne gönderilmiştir.

Adnan Menderes hükümeti döneminde 01.07.1950 bakanlar kurulunun kararıyla yasaklı bölgenin tekrar iskâna açılması ve bu alandaki arazilerin sahiplerine geri verilmesi ile ilgili bir kararname çıkarılır. Fakat Sason isyanı sürgünlerinin bir kısmı daha sonra memleketlerine geri dönüp  yerleşse bile, büyük bir kısmı halen batı vilayetlerinde yaşamını devam ettirmek zorunda kalmıştır.

Sasun.org

YORUM YAZ

  • Ad Soyad:

  • Yorum:

  •  

    @name x

  • UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. Ayrıca suç teşkil edecek hakaret içerikli yorumlar hakkında muhatapları tarafından dava açılabilmektedir.

      Yorumlar
      Toplam 6 yorum mevcut

    • Baran arici 11 ay önce yorumlandı

      aydın ve manisaya giden pisino aşireti sonradan uşak ve i̇zmir kayseri illerine dagitilarak bir nevi tüm kardeş ve amca çocuklara farklı bi soyadıyla bu aileleri birbirinden ayırdılar batıya gidenler kozlugu unuttu doğuda kalanlar da batıdaki kardeşlerini unuttular bu zulmü yapanlar geride büyük travma ve acı hikayeler bıraktılar şimdi o nesil bu hikayeleri anlatırken devletin bu zulmüne anlatıyorlar

    • Hakim YAŞAR 11 ay önce yorumlandı

      böyle bir isyan olmadığını, haksızlığa boyun yemeyen yiğitlerin sindirilmeye çalışıldığı dönemden bahsediliyor. tayfur ve bişar taifesi dedikleri babamın amcaoğullarıdır. şigo aşiretindeniz. hiçbirzaman doğru bir yönetime isyan etmedik. yanlışa boyun eğmedik, eğmeyizde inşaallah. behçet çiftçi bey çalımalarında başarılar dileriz. hakim yaşar/manisa

    • Orçun. 11 ay önce yorumlandı

      antalya ve çevresine sürgün edilen aşiretlerle ilgili belge yokmu acaba?

    • Ahmet Mustafa 2 yıl önce yorumlandı

      her şey i̇nsanlar uslu uslu dururken oldu herhalde...

    • toros karacadağ 2 yıl önce yorumlandı

      yozgat ve çoruma da giden aileler olduğundan bahsedilmemiş.
      ayrıca diyarbakır merkezde kalanlar ve sonrasında idam edilenlerden de bahsedilmemiş

    TÜM YORUMLAR
    HAVA DURUMU
    Görüntülemek istediğiniz ili seçiniz:
    Sason'un en önemli kültür varlığı hangisi?

    EN ÇOK YORUMLANANLAR
    BUGÜN
    BU HAFTA
    BU AY
    KİM KİMDİR? Tümü
    SENDE YAZ
    Ziyaretçi Defteri
    Ziyaretçi Defteri

    Siz de yazmak istemez misiniz?

    Ziyaretçi Defteri
    ARŞİV