banner27
27 Temmuz 2017 Perşembe

Avrupa ve ABD'nin Çilekleri Sason'dan

Sasonlu Değirmenci

Sason Deresinin üzerinde bugün hala çalışan değirmenler var. Recep Usta’nın değirmeni de bunlardan biri. O ilerlemiş yaşına rağmen, hasat zamanı köylülerin getirdiği buğdayı öğütüyor. Sason Deresinin suyu bir borunun yardımı ile getiriliyor ve çarkın dönmesi sağlanıyor. Değirmenin kaç yıllık olduğunu bile köyün en yaşlıları bile hatırlamıyor.

16 Şubat 2013 Cumartesi 22:09
Sasonlu Değirmenci

 “Atlas” dergisinin Eylül 1998-86.sayısında Sanem Yazıcıoğlu Öğe’nin kaleminden ve Hakan Öğe’nin fotoğraflarından tanıştığımız Değirmenci Recep Usta, bize yüzyıl önce bu yörenin ünlü değirmencisi Tamo Dayı’yı anımsattı. Recep Usta gibi Tamo Dayı’nın da yaşı bilinmiyordu. Dahası Tamo, kendini tanıyanların hepsinden fazla yaşamaış, bir efsane olmuştu. Aynen Sasunlu Davit gibi.

Tamo Dayı’nın yaşantısı Sasun’un Taşdatem Köyü’nden Khaçik Taşdentz’in “Khodedan” adlı belgsel romanında bir bölüm olmuştu. Biz Taşdentz’ten yazıyı, Öğe’lerden resimleri ödünç alıp bu ilginç ve efsanevi portreyi okuyuculamıza sunuyoruz.

 

Değirmenci Tamo Dayı

Bitlis’in Mutki’sinden Sasun adı verilen kartal yuvasına doğrulduğunda “Maratug” dağının kadife yamaçlarından geçer ve “Cakhragan”a ulaşırsın. Eskilerin anlattığına göre Sasunlu Davit kurmuş bu köyü. Mısır Meliki’nin haraç toplayıcılarının elinden kurtardığı Sasunlu esir kadın ve kızları şehrin varoşlarına yaptırdığı bir eve yerleştirmiş. Eve birkaç da çıkrık (cakharag) yerleştirmiş ki bu garibalar ele güne muhtaç olmasın.

Yoksullar için bir de su değirmeni inşa etmiş. Yıllar geçip evin etrafına yenileri eklenmi  ve oluşan köye Davit’in çıkrıklarından dolayı Cakharagan adı verilmiş.

Davit’in değirmeni ise köyden biraz uzakta, “Kapas” nehri üzerine kuruluymuş. Su yüksek kayalardaki bir şelaleden aşağı köpükler saçarak atlayıp değirmenin altından kaybolurmuş, daha sonra usul usul yoluna devam etmek için.

Bu değirmende çalışan Tamo, içine kapanık, ananelerine bağlı, kısa bir dönem Halep’te rençberlik yapmış bir adammış. Tamo’nun gurbete giderken, Halep yolunda Davit’in Maratug dağının tepesinden kaçan Mısır ordusunun ardından sapanıyla fırlattığı o kocaman taşı gördüğü, dilden dile dolaşırdı. Tamo’nun değirmenine Sasun’un her tarafından gelirlerdi. Herkes onun değirmeninde öğütülmüş undan yapılan ekmeği yemek isterdi. Değirmenine gelen bu insanlara ise buğdayını öğütürken, Tamo uçuk Sasunluların efsanesinden bölümler aktarırdı. O bunları ezbere bilen bir derviş, bir iyilik meleğiydi. O kadar ünlüydü ki Cakhraganlı Tamo adına türkü bile yakılmıştı.

 

Dzovasar’ın üzerinde oturur

Eski değirmen, Davit’in değirmeni,

Tamo orada un öğütür,

Davit’in taşı döner durur.

 

Duvarları unlu, sararmış direği,

Tamo orada pişirir ekmeği,

Ve sabah horoz ötene dek

Anlatır Davit’in masalını

 

Uçuklar orda, Davit orda,

Davit’in Cakhragan köyü orda.

 

Değirmenin açık kapısı önünde, söğüdün altında, çuvallara yaslanmış, gözleri dzovasar’a kenetlenmiş  başaçık bir ihtiya tütün içiyordu. İri karagözlü, baştan ayağa unlara bulanmış bu uzun boylu adam, Değirmenci Tamo’dan başkası değildi. Geniş kemerindeki tabakadan doldurduğu ve yeni yaktığı çubuğun  koca lülesinin kenarlarında taşan tütünü kalın başparmağıyla lülenin içine ateşini düzenledi ve yaklaşan delikanlının selamını aldı:

-          Günün aydın, nerden gelir, nereye gidersin?

-          Modgan’dan geliyorum, cevabını verdi genç adam. Pırnaşen’e gidiyorum. Davit’in değirmenini görmek için yolumu değiştirdim.

-          Hayırlı olsun, adın nedir?

-          Adım Asadur.

-          Lao, sen şu Khodedan olmayasın.

Asadur ya da Astvadzadur, Türkçe’de Hüdaverdi, Allahverdi, Hüdedan; Kürtçe’de ise Khodedan ‘ın tam karşılığı bir isimdir. Değirmenci Tamo, henüz 20 yaşındayken Khodedan’ın dedesini, ünlü Zaro-Davit’i burada konuk ettiğini,pişirdiği sıcak “Purnik”i (ekmek çeşidi) bölüşüp yediklerini anlatır ve bu kadim dostunun torununu değirmenin koca taşının yanına götürüp bunları başlar anlatmaya:

-          Şu alttaki taşı Davit getirmiş, lao. Bu devasa taşı vadiden sırtına çıkarmış ve suyun üzerine bırakmış gitmiş. Bin senedir bu üst taş döner ha döner üstünde. Ama alttaki semavidir lao, aşınmaz, bu nedenle de düzeltmek gerekmez.

-          Gerçekten hiç düzeltmek gerekmez mi?

-          Yok lao, düzeltmek yok… Bu taşla Sanasar (Sasun’a ilk gelip yerleşen Davit’in dedesi, Sasun adının Sanasar’dan geldiği rivayet edilir) devi öldürmüş.  Ve Davit’in bu taşı getirip suyun üzerine bıraktığı günden beri bu taş düzeltilmemiş.

Daha sonra Tamo, elini uzatıp değirmenin taş duvarları üzerindeki beyaz-sarı toz kesitini işaret etti:

-          Bak oğul, şu taşların üzerine çöken toz Davit’in unudur. Bu toz kutsaldır, lao. Bin senedir yapışıp kalmıştır ve durur ha durur, lao.

-          Demek ilk unu o öğüttü?

-          Önce o öğüttü. Sonra Tsenov Ovan, sonra Dayı Torosik, sonra diğerleri…

Davit’in değirmenini ilk ziyaretinde Asadur, Tamo’nun kolunu tuttu ve:

-          İzin ver elini öpeyim Tamo Dayı. Sen bizim Davit’in sahipsiz değirmenine sahiplik ediyorsun.

Köyün ihtiyarlarının bile yaşını bilmediği ihtiyar değirmenci ise kendi dünyasına dalmış, gözleriyle şahit olmuşçasına sürdürüyordu coşkulu  sözlerini, yanında aşınmış başlığı ve abası duran köşedeki kapkara ocağı gösterirken:

-          İlk ekmeği Davit pişirdi şurada. Şu tüfeği de o yaptı…

Daha sonra Tamo, konuğu içerdeki çuvalların üzerine oturtup yeni pişirmiş sıcacık ekmeğini onunla bölüştü.

Sarkis Seropyan

Sasun.org

YORUM YAZ

  • Ad Soyad:

  • Yorum:

  •  

    @name x

  • UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. Ayrıca suç teşkil edecek hakaret içerikli yorumlar hakkında muhatapları tarafından dava açılabilmektedir.

      Yorumlar
      Toplam 1 yorum mevcut

    • Subhi Koc 2 yıl önce yorumlandı

      degirmenin bugünkü durrumu nasil?

    HAVA DURUMU
    Görüntülemek istediğiniz ili seçiniz:
    Sason'un en önemli kültür varlığı hangisi?

    EN ÇOK YORUMLANANLAR
    BUGÜN
    BU HAFTA
    BU AY
    KİM KİMDİR? Tümü
    SENDE YAZ
    Ziyaretçi Defteri
    Ziyaretçi Defteri

    Siz de yazmak istemez misiniz?

    Ziyaretçi Defteri
    ARŞİV