banner27
27 Temmuz 2017 Perşembe

Avrupa ve ABD'nin Çilekleri Sason'dan

Sasuntsi Tavit Destanı

Kusanlar ve anlatıcılar tarafından yorumlanan masallar, yaşanan olaylardan oluşan hikâyeler ve şarkılar gibi Sasuntsi Tavit destanını da şenliklerde, beyaza bürünen uzun kış gecelerinde renkli bir dünya oluşturmak adına nesilden nesile aktarılması sonucu günümüze kadar ulaşabilmiş. Ermeniler arasında oldukça yaygın olan sözlü anlatıma dayalı bu gelenek, birkaç nesil öncesine kadar devam etmiş olsa da ne yazık ki artık günümüzde sona ermiş bulunmakta.

24 Şubat 2013 Pazar 21:40
Sasuntsi Tavit Destanı
Yirmi otuz sene öncesine kadar ulaşımın zor olduğu Sasun’un dağlık köylerinde yaşayan Ermenilerin uzun kış gecelerinde çocuklarına içinde Sasuntsi Tavit destanında da yer alan hikâyeleri anlatmaları ve bu anlatıların doğru olduğuna inanılması, Sasuntsi Tavit destanının halen yaşamakta olduğu sonucuna ulaşmamızı sağlamakta. (Sasuntsi Tavit’in hikayesini anlatman büyüklerimiz doğa üstü güçlere sahip olan Tavit’in gerçekten bu güçlere sahip olarak yaşamış olduğunu savunmaktalar. Bu durum Ermenilerin en büyük destanı olan Sasuntsi Tavit’i diğer destanlardan farklı kılmakta)

Bunun yanı sıra, günümüzde bile Sasuntsi Tavit’in soyundan geldiğini söyleyen pek çok Sasunluya rastlamanız mümkün. Tavit’in soyundan gelmiş olduklarını söyleyenlerin bir kısmı bugün artık Müslüman olarak yaşamakta olsalar da, atalarını sorduğunuzda gururla ”Tavit’in soyundanız” demektedirler. Onlardan biri olan N. D. ile yaptığım sohbette “Marattu kilisesinin tamirinde kullanılan sütü atalarım vermiş. Onun için kilisenin madağ (adak) günü olduğunda, kiliseye ilk olarak bizim aile gider, kapısını açıp mumunu yakardı” demişti. Olayları sanki dün olmuş gibi anlattığından ben de merakla "Bu olayın hangi tarihlerde oldu biliyor musun" diye sorduğumda verdiği cevap karşısında oldukça şaşırmıştım. “Tarihini bilmiyorum ancak nenemin bana anlattığına göre o zamanlarda Müslümanlık henüz daha dünyada yokmuş” demişti.

Uzmanlar ise Sasuntsi Tavit destanının 749–752 yıllarında, Araplarla yapılan savaşlarda kazanılan zaferler sonrasında tamamlandığına söylemekte. Ancak dört ayrı neslin anlatıldığı destanın sadece “Sasuntsi Tavit” bölümünün bu tarihte oluştuğu, asırlar önce oluşmuş, doğaüstü güçlere sahip kahramanların yer aldığı diğer bölümlerle birleştirilerek bir bütün haline getirildiğini belirtmekteler.

Destanın binlerce yıl öncesine dayanan geçmişine rağmen ancak 19. yüzyılın sonlarına doğru kitaba dönüştürülmeye başlanmış.

Destan, 75 yılı bulan bir süre içerisinde toplanarak yazıya aktarılmış. Bu işin öncülüğünü 1874 İstanbul’da yayınladığı “Krots u Prots Sasuntsi Tavit” veya “Mheri Tur””(Mherin Kapısı) adlı kitabıyla Karekin Sırvantsryan yapmış (1881 yılında Khalatyan tarafından Rusçaya çevrilmiş). Akademisyenlerden Prof. Manug Apeğyan çalışması ise1886 yılında yayınlanmış.

1895'te H. Cağarpekyan (Tavit’in yaşantısının anlatıldığı) “Sasuntsi Tavit Tütsazan”(Sasunlu ilah Tavit), 1899–1904'te K. Palasanyan’ın (dört neslin anlatıldığı)“Aryüdzatsev Mher“ (Aslan Mher), “Asli Melik Yev Sanasar” (Aslı Melik Ve Sanasar) “Sasuntsi Tavit” (Sasunlu Tavit) “Bızdig Mher” (Küçük Mıher) “Yergu Pehlivan” (İki Pehlivan) yayınlanır.

1903'te yayınlanan Hovhannes Tumanya’nın Sasuntsi Tavit kitabı, bu destan için yapılmış en iyi çalışmalardan biri olarak kabul edilir. Ermeni edebiyatının önemli kalemlerinden Avedis İsahagyan’ın 1922 “Sasma Mıher”, Yeğişe Çarents;  1933 “Sasuntsi Tavit” adlı kitaplarıyla bu destanı ölümsüzleştiren değerli yazarlar arasında kabul edilir. 1980 yılına gelindiğinde destanın (70’i yayınlanmış) yaklaşık 160 anlatımı derlenmiştir.

Sanasar ve Bağdasar’ın anlatımlarıyla başlayan destan, Sanasar’ın oğlu Mher (Büyük veya Aslan Mher olarak adlandırılıyor), Mher’in oğlu Tavit ve son olarak Tavit’in oğlu küçük Mher’in anlatılarıyla son buluyor.

“Cocants Dun”, “Hısganeri Dun” (Devlerin Evi) “Kaçants Dun” (Cesurların Evi), ve daha birçok farklı isimlerle adlandırılan dört neslin anlatıldığı destanın bir başka ismi ise “Sasuntsi Dzrer”dir. 

Destanı değerlendiren uzmanlar, Ermenice “dzur“ kelimesinin tanımları olan -1)Tivagar- kötü ruhlar tarafından çarpılan, 2) Khantavun-deli, 3) Khelaheğ kaç-deli cesareti[ne sahip anlamında] ve 4) İmasdayin- bilgelik- durumunun destandaki kahramanların hayatlarının belli dönemlerinde yaşadıklarını belirtiyorlar. Bunun yanı sıra Tevrat’ta da yer alan iki kardeşin hikayesinin halk arasındaki anlatımında kronolojik hatalar bulunduğu da belirtilmekteler. Örneğin Tavit’in oğlu olan Küçük Mher, esasen babasından bin yıl önce yaşamıştır.

Farklı zamanlarda yayınlanmış pek çok kitap dışında “Sasuntsi Tavit” destanının tüm anlatımlarının değerlendirilmesi sonrasında yayınlanan iki önemli kitap vardır. Bunlardan ilki M. Apeğyan ve G. Melik Ohançıyan’ın hazırladıkları (1936–1944 ve 1951) “Sansa Dzrer”’ adlı iki ciltten oluşan kitap o güne kadar yayınlanmış bölümlernin yanı sıra, yayınlanmamış tüm bölümlerin de oluşturduğu dört neslin anlatımlarını içermektedir.(Bu kitapların dışında 1942 yılında D. Çituni’nin Paris’te yayınladığı“Sasunagan” adlı kitap da tüm anlatımları kapsamaktadır)

1938–39 yıllarında ise destanın 1000 yıldönümü nedeniyle Ermeni Edebiyatı ve Filoloji Enstitüsü’nden M. K. Apeğyan’ın, K. A. Apov, A. D. Ğanalanyan’ın birlikte altmış anlatımın değerlendirilmesi sonrasında hazırladıkları (1939) “Sasuntsi Tavit” adlı kitap yayınlanmış (Kitap aynı yıl içerisinde Gürcüce, Azerice, Rusça ve Sovyetler Birliğinde konuşulan pek çok dile tercüme edilmiş)

1950–60 yıllarında ise UNESCO’nun çabaları sonrasında destana büyük ilgi oluşmuş. 1951’de Çince, 1964’te Fransızca ve Almancaya, 1969’da Farsça gibi farklı dillere çevrilen destan aynı zamanda Opera-Bale olarak sahnelenir.

Sasuntsi Tavit Opera Balesi’ni tekrar asırlar öncesinden günümüze kadar gelebilen melodiyle yorumlanan bölümlerinin müziğine sadık kalarak besteleyen kişi Edgar Hovhannesyan olur. 

Yazıma son vermeden izin verirseniz; bir Sasunlu olarak kusanlardan anlatıcılara, yazarlardan bestecilere varıncaya kadar bu destanın yaşayarak günümüze ulaşmasını sağlayan emeği geçmiş herkese saygılarımı sunmak istiyorum. Onların emeği sayesinde, bizler bugün kültürümüz hakkındaki eşsiz bilgilere sahip olabildik.

(Sasuntsi Tavit Destanı bölümündeki bilgiler için destanın bininci yılı için yayınlanmış Sasuntsi Tavit kitabının önsözünden yararlanılmıştır)

Besse Kabak

Sasun.org

Bu habere yorum yapan ilk siz olun!

  • Ad Soyad:

  • Yorum:

  •  

    @name x

  • UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. Ayrıca suç teşkil edecek hakaret içerikli yorumlar hakkında muhatapları tarafından dava açılabilmektedir.
    HAVA DURUMU
    Görüntülemek istediğiniz ili seçiniz:
    Sason'un en önemli kültür varlığı hangisi?

    EN ÇOK YORUMLANANLAR
    BUGÜN
    BU HAFTA
    BU AY
    KİM KİMDİR? Tümü
    SENDE YAZ
    Ziyaretçi Defteri
    Ziyaretçi Defteri

    Siz de yazmak istemez misiniz?

    Ziyaretçi Defteri
    ARŞİV