banner27
27 Temmuz 2017 Perşembe

Avrupa ve ABD'nin Çilekleri Sason'dan

İslamiyet'in Sason'da Yayılışı ve Sason'un Siyasi Durumu

27 Mayıs 2016, 21:00
İslamiyet'in Sason'da Yayılışı ve Sason'un Siyasi Durumu
Behcet Çiftçi
 “Rivayet edilir ki Sason’a seyitler ilk geldiği zaman Sason’un hükümdarı Tavit adında bir Ermeni’ydi. İlk gelen seyitlerden olan Şeyh Mahmud, Şeyh Bal (Muaz)  ve Şeyh Taceddin (Tajdin), Tavit’in bahçesi olarak bilinen Şeğan (Erdemli) köyünde Tavit’in çobanı ile karşılaşırlar ve buranın hâkimini sorarlar. Tavit’in çobanı onları Tavit’e götürür, Tavit onlara kim olduğunu sorar. Şeyitler de kendilerinin peygamberin soyundan geldiklerini ve buralara yerleşmek için geldiklerini söyler. Bunun üzerine Tavit, eğer peygamberin soyundan geliyorlarsa mucizelerini ve kerametlerini göstermelerini ister. Şeyh Mahmud, asasını toprağa vurarak toprağın altından su çıkarır. Şeyh Bal asasını kayaya vurarak kayadan bal çıkarır. Şeyh Taceddin de çift süren atların gözlerini bağlar ve oturur ağacın altına; atlar gözü kapalı tarlayı sürmeye devam eder. Bu kerametler karşısında Tavit, Şeyh Mahmud’a Şeğana Gole’yi, Şeyh Bala Taraş ve Şeyh Taceddin’e de Bozıkan’daki Şeğan köyünü verir.”

Halk Söylencesi

 

İslamiyet’tin kuzeye doğru yayılması ile birlikte 639 yılında Hz. Ömer, Cezire bölgesinin fethi için İyaz bin Ganem’i görevlendi. Ganem, kısa sürede Meyyafarkin, Hazzo, Bitlis, Erzen ve Sanasun (Sason)’un içinde yer aldığı bölgeyi fetheder. Fakat bu dönemdeki fetihler kalıcı olmamıştır.

İslam ordularının kuzey Mezopotamya’da ilerlemesiyle birlikte burada yaşayan halkların siyasi dengeleri değişmeye başlar. Özellikle bölgedeki Kürt beyleri daha etkin olmaya başlarken, Sason bölgesindeki Ermeniler de İslam ordularının ilerleyişine karşı bitmek bilmeyen bir direniş gösterir. Sasonlu köylüler, 850 yılında Abbasi emiri Yusuf Ebu-Seddin komutasındaki bir orduyu bir kuşatma ile yok eder.

Abbasiler, bölgede Bagratuni hanedanını kendilerine bağlı yerel yönetici olarak tayin eder. Bu dönemde Sason, Muş, Siirt, Erzurum ve Van Bagratuni prensliğinin yönetimi altındadır. Bagratunilerin Bizanslılar tarafından zayıflatılmasından sonra Ani, Taron ve Sason bölgesinde yaşayan Ermeniler, Bizanslılar ile ittifak kurarlar.

Abbasilerin bölgedeki hâkimiyeti zayıflayınca Kürt – İslam hanedanlığı olan Mervaniler (985-1095), Meyyafarkin merkez olmak üzere bölgenin hâkimi olur. İslam kaynaklarının Senasine şeklinde bahsettiği Sasonlu Ermenilerin saldırılarını önlemekte zorlanan Mervaniler, bu saldırıları önlemek için Nasruddevle zamanında kuzey sınırına bir kale inşa eder. Bu önlemde yeterli olmayınca Mervani hükümdarı Hasan, akrabalık yoluyla Sasonlularla anlaşmaya çalışır ve Sason kralı Senharib’in kızı Fadluniye ile evlenir.  

11.yüzyılda Mervanilere son veren Selçuklu Türkleri bölgeye hâkim oldu. Bu dönemlerde Sason Prensliğinin başında Tornig Mamigonyan vardı. Bölgeye akınlar yapan Selçuklu ordusu, 1058 yılında Tornig’in topladığı Sasonlu savaşçı dağlılar tarafından ağır bir yenilgiye uğradı. Sason Ermeni prensliği, özellikle Tornig yönetiminde 11. yüzyılın ikinci yarısında, Taron’un önemli bir bölümü ve Andzit ile Aşmuşat bölgelerini kendisine tabi kılarak güçlendi.

Malazgirt Savaşından sonra Selçuklu hükümdarı Alparslan, sefere katkılarından dolayı Bitlis, Erzen ve Sason bölgelerini komutanlarından Dilmaçoğlu Mehmet Bey’e verir. Dilmaçoğullarının elinde olan bölgeler, daha sonra Sökmenoğulları (Ahlatşahlar) beyliğine bağlanır.  Sökmen el-Kutbi, Sasonluların isyanlarını cezalandırmak için fırsat buldukça bölgeye saldırır. Sasonlular, İbrahim Bey zamanında devlettin zayıf durumundan yararlanarak beyliğe ait otuz köyü ve II. Sökmen’i esir alır. Sökmenoğulları, hükümdarlarına karşılık Veysel Karani türbesi ve çevresini vermek zorunda kalır.

12.yüzyıldan itibaren bölgede Artuklular dönemi (1102-1409) başladı. Sasonluların Türk beyliklerine itaati uzun sürmez ve tekrar yağma saldırılarına başlar. Tornig’in halefleri olan Çordvanel (1075-1120) ve Vigen (1120-1175) zamanında Sason Prensliği mevzilerini korur. Vigen, prensliğin batı sınırlarını Fırat nehrine kadar genişletmeyi başarır. Sasonluların ağır saldırıları karşısında Fenizasa kalesi komutanı Nasuddevle Mahmud, güçlü ordusu sayesinde hiçbir İslam komutanının giremediği yerlere ulaşmayı başarır ve bu mücadele 1163’ten 1165’e kadar devam eder.

Artukluların Meyyafarkin valisi, 1174 yılında Sason Ermenilerine savaş ilan eder. Sasonlular, sonunda teslim olmaya karar verirler. Ancak Artuklulara değil, Sökmenoğulları beyliği II. Sökmen Bey’e kalelerini teslim ederler. Sökmen Bey’in ölümünden sonra Sasonlular, Vigen’in torunu Şahinşah (1175-1188) liderliğinde yine isyan ederler. Şahinşah, Sökmenoğullerı emiri Seyfeddin Begtimur’u yenerek esir alır ve zamanında kendilerine ait kaleleri iade etme sözü karşılığında onu serbest bırakır. Begtimur, yeni güçlerle tekrar Sason’a saldırarak Şahinşah’ı yener ve tüm Sason bölgesini kontrolü altına alır.

1183 yılında Selahaddin Eyyubi’nin seferleriyle yönetim Eyyubilere bağlı Hasankeyf Emiri Artuklu Nurettin Mehmet’e verilir. Bu tarihten itibaren Eyyubiler dönemi (1171-1250) başlar. 1185 yılında Sason ve civarında Kürt ve Türkmen aşiretleri arasında savaşlar başlar. Sason Ermenileri de bu çatışmaların içinde yer alır ve Hetum liderliğinde Müslüman yönetime karşı kendi varlıklarını devam ettirmeye çalışır.

Eyyubiler, Muş ve Sason gibi yeni fethettiği topraklarda iskân politikası uygular. Bu topraklara Hakkâri bölgesinden Kürt Rojeki ve Hakkariye aşiretlerini yerleştirir. Malazgirt savaşı sonrasında Sason bölgesine Arap ve az da olsa Türkmen nüfusun yerleştiği görülürken, Eyyubiler ile birlikte yoğun bir Kürt iskânı görülür.

Sason bölgesi, aralıklarla Harzemşahlar, Anadolu Selçukluları ve Moğollar arasında el değiştirir. Moğollar zamanında Sason, yarı-özerk durumunu korur. 1260’larda Hulagü Han, Sason’u işgal ederek kendi beyliğine dahil eder ve Sason yöneticisi olarak II. Sadun Ardsruni’yi görevlendirir.

14. yüzyılın sonlarına doğru Timur tehlikesi bütün bölgeyi kasıp kavurmuştur. Timur, 1401 yılına kadar Doğu ve Güneydoğu Anadolu’ya yaptığı dört seferle bölgenin hâkimi oldu. 1387 Timur’un saldırıları karşısında Taron (Muş) halkı, Sason dağlarına sığınarak kırım ve esaretten kurtulur.

Timur’dan sonra 15.yüzyılda Muş ve Bitlis platosuna Karakoyunlular hâkim olur. Karakoyunlular ile Akkoyunlular arasında bölge üzerindeki egemenlik çabaları Uzun Hasan’ın Cihanşah’ı Muş ovasına yakın dağlarda kurduğu bir gece baskınında öldürmesiyle Akkoyunlular dönemi başlar.

Osmanlı hâkimiyeti gelmeden önce hem Kürtler hem de Ermeniler, Osmanlı tehlikesini sezer ve bu tehlikeyi önleyebilmek için Sason Ermeni Beyliği, Diyarbekir Kürt Beyliği ile ittifaka girer. Yardım için Avrupa’ya delege gönderirler. Fakat bölgedeki birçok beyliği Osmanlılara karşı birleştirmeyi amaçlayan bu girişim başarısız kalır.

Sasonlular, yaşadıkları coğrafyanın dağlık yapısını kendi lehlerinde kullanarak Doğu ve Güneydoğu’da güçlü bir merkezi devlet ortaya çıktığında kendi bağımsız özelliklerini koruyarak bağlılık bildirmiş; fakat varlığını tehlikede hissettiğinde ise amansız bir mücadele vermiştir. 

YORUM YAZ

  • Ad Soyad:

  • Yorum:

  •  

    @name x

  • UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. Ayrıca suç teşkil edecek hakaret içerikli yorumlar hakkında muhatapları tarafından dava açılabilmektedir.

      Yorumlar
      Toplam 7 yorum mevcut

    • caddesu 2 ay önce yorumlandı

      yanı okadar ayrıntılı yazmışsınızki sizi tebrik etmekten başka diyecek bişey bulamadım çok güzel olmuş

    • ahmet cifci 1 yıl önce yorumlandı

      şeganiler arapmidir

    • XERZİ @nihat yaşar 1 yıl önce yorumlandı

      sasondaki aşiretlerin tamamı araptır.zaten iki büyük aşiret var,bunlar xerzan ve xiyan.diğerleri de bunların birer kollarıdır ve genelde xerzan aşiretinin kollarıdırlar.xiyanlar ise genelde cacas bölgesinde ikamet ederler.geri kalan yerlerin 100/80'i xerzan aşireti geri kalan kısımları ise seyyid köyleridirler.

    • yAŞAR ERDEM 1 yıl önce yorumlandı

      yazilanlari nereden aldin.bu araştirmalarin nekadar doğru.yada nekadar onjekti̇fsi̇n

    • süleyman 1 yıl önce yorumlandı

      çalışmaların devamını dilerim güzel olmuş

    • nihat yaşar 1 yıl önce yorumlandı

      hocam çalışmalarınızı beğeniyle takip ediyorum sadece merakım sason daki aşiretler kürt mü arapmı elinis de bu yönde net bilgi varmı merak la bekliyorum size kolaylıklar dileyim

    • Said Bilal 1 yıl önce yorumlandı

      güzel bir çalışma. tebrikler

    TÜM YORUMLAR
    HAVA DURUMU
    Görüntülemek istediğiniz ili seçiniz:
    Sason'un en önemli kültür varlığı hangisi?

    EN ÇOK YORUMLANANLAR
    BUGÜN
    BU HAFTA
    BU AY
    KİM KİMDİR? Tümü
    SENDE YAZ
    Ziyaretçi Defteri
    Ziyaretçi Defteri

    Siz de yazmak istemez misiniz?

    Ziyaretçi Defteri
    ARŞİV