banner27
21 Temmuz 2017 Cuma

Avrupa ve ABD'nin Çilekleri Sason'dan

Sasun Folkloru

Sofia Agopyan, Sasunlu Ermenilerin folklorunu yazdı.

11 Mart 2014 Salı 16:29
Sasun Folkloru

Sasunlular, çok zengin bir folklorla tanınan bir halktır. Sasun folklorunda sözlü tarih ve edebiyatına dair birçok mükemmel örnekler yer almaktadır. Zaten kadim halkların sözlü tarihinde, “açık tarih kaynağı” olarak en eski tarihsel olaylarıyla ilgili çok enteresan bilgileri öğrenebiliriz. Tarihi olayları şarkılar, efsaneler olarak anlatan Sasun halkının folklorunda birçok ilginç tarih ve kültürel özellikleri, eski yaşam tarzı ve adetlere de rastlayabiliriz. Bu yazımda Sasunlu Ermenilerin folklorunu kısa olarak anlatmaya çalışacağım. Sasun'da bugün ya da geçmişte yaşayan diğer tüm halkların folkloruyla ilgili ilginç bilgileri yazılı kaynak olarak yayınlayanlar olsa seviniriz.


ŞARKILAR…

Şarkılar ve danslar Sasunlu Ermenilerinin hayatında çok önemli yer almaktaydı. Onlar zaten genelde kendi yaşamını şarkı olarak anlatmayı tercih etmişti ve bu şarkılar nesilden nesile aktarılarak günümüze kadar ulaşmıştır. Her şarkıda bir tarihi olayı izleyebiliriz. Mesela 19. yüzyılda söylenen şarkılar, "fedayi şarkılar" idi. 1894 ve 1915 'teki Sasunlu Ermenilerin direnişleri ilgili şarkılar halen söylenir. Bunlar genelde fedayiler Antranig, Arabo ve Kevork hakkında, aynı zamanda direnişin merkezi olan Talvorig, Geligüzan köyleri ve Andok dağı, o günlerde sasunluların durumu anlatan şarkılardır.

Birkaç örnek:

SASUN NSDER ANDER GILAR

Sasun nsder ander gilar (Sasun oturup yetim ağlar)
 Havkern al mec gı sıgan (Kuşlar bile acı çeker)
 Duman tapets zmer aşhark (Duman çöktü ülkemize)
Yerp imatsank sev habar (Kara haberi alınca).


SASUNA SARI YERGI (Sasun dağının şarkısı)

Arants hatsi arants cri (Ekmeksiz susuz)
Kaceri bun Sasuna sar (Cesurların yuvası Sasun dağı)
 Keznits hırdeh gı patahi (Senden ateş olur)
 Kraki bun Sasuna sar (Ateş yuvası Sasun dağı)

 

Sasunlu Ermenilerin daha eski ve günlük yaşamı ile ilgili güzel şarkılar da var.  

Mesela ;

 HIYRO HIYRAN IM
  Hıyro hıyran im (   güzelim benim)
Gatsi Stambol, beri cuht me sol, (Istanbula gittim iki tane kiyafet  aldım)
Yıs u ım yarug hakank doredor. (Ben ile sevdiğim giyindik uzun yıllar )
Gatsink Mşu daşt, (Muş vadisine gittik)
Desank pağ ağbur (soğuk su kaynağı gördük)
Dzıngink hımetsink yıs u ım yarug (Oturduk içtik ben ile sevdiğim)


 
 NINNILER ...

Sasunlularda en ünlü ve çok söylenen ninni "RURI LAO" 'dur. Bu şarkının birkaç farklı versiyonu var:

Ruri lao ruri ruri (Ruri yavrum ruri ruri )
 Ruri genem im bızdikin (Ruri söyleyim bebeğime)
 Ruri lao ruri ruri lao (Ruri yavrum ruri ruri yavrum)
Ruri ısem tun rurenas (Ruri söyleyim sen uyursun )
Verevn Asdvadz garmir arev (Yükarıda Tanrı ve kırmızı güneş)
Ruri lao ruri ruri lao (Ruri yavrum ruri ruri yavrum)
 Tun bızdikes parov medznas ( Sen ufaksın hayırlı büyü)


 http://www.youtube.com/watch?v=3Lzsn89hDhc

http://www.youtube.com/watch?v=i9hRTv6Vem0  

1915'ten sonra Sasundan göç eden Ermenilerde "Ruri lao " ninnisinin bu versiyonu da söylenmeye başladı :

Ruri lao ruri ruri lao (Ruri yavrum ruri ruri yavrum)
 En imal zulum aşhark er (O nasıl zülüm dünyaydı)
Ruri lao ruri ruri lao (Ruri yavrum ruri ruri yavrum)
Daran ko horn u mor ( Aldılar anneni babanı)
Ruri lao ruri ruri lao (Ruri yavrum ruri ruri yavrum)
 Aşharki mec matsink molor (Bu dünyada başıboş kaldık biz )
Ruri lao ruri ruri lao (Ruri yavrum ruri ruri yavrum )
Pahank ıngank veran çoler (Kaçtık geldik çöllere) .

 

Göçmenler arasında en çok söylenen şarkılarından biri "Kele lao" şarkısıdır. Bu şarkıyı Ermenistan'ın Talin bölgesindeki Verin Sasunaşen köyünde yaşayan Kevork Hagopyan yazmış. Ilk söylenen ise onun akrabası olan Yepraksya Voskanyan'dır.

Bu şarkıdan bir parça;

KELE LAO (Haydi yavrum)

Kele lao kele ertank mır ergir (Haydi yavrum haydi gidelim memleketimize)
Ertank ın dzor kağink mathaş havırtsil (O kanyona gidelim yeni çiçeklerden alalım)
Kağink ınink mızi değ u çar (Alıp bize ilaç ve derman yapalım)
Kele lao kele ertank mır ergir(Haydi lao haydi gidelim memleketimize).

  SASUN DESTANI…

Sasun destanı (Sasunlu Tavit Destanı), Ermeni folklorunun başyapıtı diyebiliriz. Ermeni ulusal destanı olan Sasunlu Tavit yüzyıllarca şarkı olarak anlatıldı. Sasunlu Tavit destanı, en eski putrepest zamanlardan geç ortaçağa kadar süren tarihi anlatan tek destandır.

Destanın tarihsel temeli, 8. ve 10. yüzyıllarda Ermenilerin kurtuluş mücadelesi olmasına rağmen bu destanda 2000 yıllık tarih anlatılmaktadır. Sasun'un inşa edilmesinden pagan dönemine, Ermeni Bagratuni kraliyet henedanı ve Haçlı Seferlerine kadar olan olaylar anlatılır. Sasun destanında eski Ermenistan’ın prensleri ve tarihsel figürleri birçok isimleri ile kullanılmıştır. Mesela destanda Ermeni kralı Gagik, 10. yüzyılda yaşayan ve Ahtamar Adasıda Surp Khaç Kilisesi’ni inşa eden Gagik Artsruni olduğuna dair bir varsayım var. Bazı araştırmacılar da Sasuntsi Tavit’in Sasun’un Bagrat adlı prensin oğlu Tavit Bagratuni olduğunu savunmaktadır. Sasun'u inşa eden Sanasar ile ilgili tarihte farklı bilgiler yer almaktadır. Destanda Gagik Ermeni kralın kızı olan Tsovinar'ın Van gölünden su içip hamile kalır ve iki erkek çocukları Sanasar ve Bagdasar doğar denir. Tarihçi Movses Khorenatsi'ye göre "Atramelik ve Sanasar (yada Sarasar ) Asur Senekerim kralın çocukları ,kaçmış, bizlerin yanına gelmişlerdi" .

Destan dört ana bölümden oluşmaktadır; “ Sanasar yev Bağdasar” ( Sanasar ve Bağdasar) , “ Medz Mher” ( Büyük Mher) , “ Sasuntsi Tavit” ( Sasunlu Tavit) ve “ Pokr Mher “ (küçük Mher).

 Destanda Sasunluların eski inançları ve adetleri, bununla beraber güzel kardeşlik ve aşk öykülerini okuyabilirsiniz. Bu destanla Sasunlular kendileri özgürlük ve adalet severler,cesur, inatçı ama hoşgörülü ve basit yaşamı tercih eden bir halk olarak gösterirler.

Destanın yaklaşık 150 bilinen versiyonu bulunmaktadır.

http://www.youtube.com/watch?v=Kzg3jptabow

EFSANELER…

Maratug (Mereto) dağı, binlerce yıllardır Sasun halkının dualarına, adetlerine ve hatta günlük yaşamına girdi diyebiliriz. Sasunlular, Maratug kilisesi için şimdiye kadar kurban keser, Maratug için özellikle mum yakar ve dua eder.

Maratug, Maruta dağı'nın güzelliği ve "kutsal gücü" ile ilgili birçok hikayeler ve şarkılar söylenir. Halk için kutsal olan ama aynı zamanda sırlarla dolu bu yer hep ilgi çekmektedir. Peki nereden geliyor Maratug'un kutsallığı? Sasunlu Ermenilerde herkes hayatta bari bir defa "Maratug'a hac'a gitmek" ; yani Mereto'ya gidip oradaki kilisede mum yakmak ister, hayal kurar. "Sasuntsi Davit"(Sasunlu Davit) efsaneye göre Maratug'un Surp Asdvatzatsin kilisesini Sasunlu Davit'in babası olan Medz Mher (Büyük Mher) inşa etmiş, daha sonra Mısra Melik gelip yıkar, kutsal yeri ama Sasunlu Davit kendi babasının yaptığı kiliseyi yeniden inşa etmeye söz verir Sasunlular'a ve Surp Asdvatzatsin'i yeniden inşa eder.

Sasunlular için kutsal olan Maratug dağı ile ilgili birçok halk hikâyeleri nesilden nesile geçerek bize ulaştı.

Bir efsaneye göre; Masis (BüyükArarat ) ve Aragats (Ermenistan'ın en yüksek dağı)dağları eskiden iki kız kardeşmiş. Bir gün kavga ederler, Maratug dağı gelip barıştırmak ister kızkardeşleri. Ama Masis ve Aragats onu dinlemez ve kavgaya devam eder. Bundan çok öfkelenir Maratug ve beddua eder birbirinizden ayrılsın ve asla görüşmesinler diye. Masis Aragats'a beddua ediyor; “hasret ve gözyaşı kalbinden eksik olmasın” diyor. Aragats ise Masis'a beddua edip diyor; kimse sana gelip tepende kurban yapmasın. Aynen öyle oluyor; Aragats dağının peşinden gözyaşlardan bir göl oluyor, Masis dağının tepesinde ise halen kimse kurban yapmamış.

Maratug ile ilgili efsanelerinden biri de; Maratug ve Andok dağların kavgayı anlatan bu efsanedir. Andok hep çok kıskanır halk Maratug'u daha çok sever diye. Maratug ile kavgaya girip Andok kendi "yıldırım kılıç"la Maratug'u vuruyor. Maratug'un tepesi ikiye böldü, bu nedenle halk ona " cığlaklux" der (çift başlı). Maratug ise büyük bir kaya parçası alıp Andok'a vurdu. Halk der ki Andok üstünde halen Maratug'un vurduğu o yer görünüyor.

 

Sasun.org
)

YORUM YAZ

  • Ad Soyad:

  • Yorum:

  •  

    @name x

  • UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. Ayrıca suç teşkil edecek hakaret içerikli yorumlar hakkında muhatapları tarafından dava açılabilmektedir.

      Yorumlar
      Toplam 1 yorum mevcut

    • Elif Yeşil 10 ay önce yorumlandı

      İlk defa öğrendiğim hazine değerinde bilgiler...
      Çok açıklayıcı ve güzel anlatmışsınız.
      Teşekkür ederim özellikle şarkı ve ninni çevirileri için.

    HAVA DURUMU
    Görüntülemek istediğiniz ili seçiniz:
    Sason'un en önemli kültür varlığı hangisi?

    EN ÇOK YORUMLANANLAR
    BUGÜN
    BU HAFTA
    BU AY
    KİM KİMDİR? Tümü
    SENDE YAZ
    Ziyaretçi Defteri
    Ziyaretçi Defteri

    Siz de yazmak istemez misiniz?

    Ziyaretçi Defteri
    ARŞİV