banner27
21 Temmuz 2017 Cuma

Avrupa ve ABD'nin Çilekleri Sason'dan

Sason Aşiretleri Üzerine - 1

27 Kasım 2014, 23:58
Sason Aşiretleri Üzerine - 1
Behcet Çiftçi

 Sason’da mevcut olan aşiretler üzerine bugüne kadar herhangi bir çalışma yapılmamış. Bu yazı, Sason’daki aşiretler üzerine bir başlangıç yazısı amacı taşımaktadır. Bu nedenle aşiretler üzerine uzun açıklamalardan ziyade kısa bir değerlendirme amacı taşımaktadır.

 İlk köy yerleşimine geçmeyi başaran Sason bölgesindeki halklar, Mezopotamya coğrafyasında devletlerin oluşmaya başlamasıyla birlikte zengin dağ vadilerinde Nairi Konfederasyonu adı altında, küçük bağımsız beylikler etrafında birleşmiş ve kendi topraklarını dışarıdan gelen saldırılara karşı korumuşlardır.

Günümüze kadar Sason bölgesinde halkın çoğunluğunu Kürtler, Araplar, Ermeniler ve az sayıda da Rumlar teşkil etmektedir. Tarihi Sason bölgesine baktığımızda Diyarbakır, Batman ve Muş arasındaki geniş dağlık bölgeleri kapsadığını kaba bir şekilde söyleyebiliriz. Tarihi Sason bölgesi zaman içinde değişiklik gösterdiği için bazı yorumlarda yanılgıya düşmemek gerekir. Bu nedenle daha önce yazdığım  “Tarihi Sason Bölgesi”makalesini okumanızı tavsiye ederim.

***

Kaynaklarda bölgenin en eski halkı olarak Kürtleri görüyoruz. Asur çivi yazılı metinlerinde Azu dağları olarak belirtilen bölgede (Sason ve Kozluk arasındaki dağlar),  “Kurtie” isminde savaşçı bir kabilenin varlığından bahsedilir ki; bu isimin birçok tarihçi tarafından yazılı kaynaklarda geçen ilk Kürt ismine işaret ettiği belirtilir.

Kürtlerin temel karakteristik özelliğini (dağlar ve özgürlük) gösteren Sason Kürtleri, yerleşik aşiretlerin dışında özellikle Sason Beyliği zamanında bölgeye yerleşen aşiretlerle birlikte uzun bir süre bölgeyi nüfuzları altına alır. Osmanlılar döneminde bölgede Kürt ve Ermeni aşiretlerinin kimi bölgelerde ayrı, kimi bölgelerde de birlikte yarı bağımsız bir şekilde varlıklarını devam ettirdikleri görülmektedir.

***

Ermenilerin bölgedeki varlıklarına ilişkin çeşitli görüşler vardır. Birçok tarihçi Heredot’tan hareketle Ermenilerin Friglerin yıkıldıktan sonra bir kolu olarak bugünkü Sason-Muş arasındaki bölgeye yerleştiklerini belirtir. Fakat Ermeni tarihçilerin büyük bir kısmı bu tezi kabul etmez ve gerek Nairi konfederasyonu gerekse Urartu devletinin kurucu üyesi olarak çok eski devirlerden beri bölgede yerleşik olduğu tezini savunur.

Büyük Ermenistan Krallığı döneminde Sason bölgesi, Romalılar ve Partlar arasında tampon bölge görevini üstlenir. Krallığın zayıflamasıyla birlikte yerel Ermeni hanedanlıkları bölgeye hâkim olur.

Roma ve Bizans dönemlerinde Sason bölgesine yerleşen ve halen de Müslüman olarak varlığını devam ettiren Rum aileler mevcuttur. Bir kısmı Kürt ve Arap aşiretleri arasında asimile olmuştur.

***

Sason bölgesi, MÖ 700’den sonra Sami kökenli Asurluların etkisi altına girer. Bu dönemde Asurlular ile Urartular arasındaki çatışmalarda uç yerleşim yeri olarak karşımıza çıkar. Özellikle Asur hanedanına mensup Sanherip’in oğlu Sarasar’ın ünlü Sason Kalesini kurmasından sonra bölge Asurluların etkisi alanına girer. Bu dönemde kuzeye doğru yoğun bir şekilde Sami kökenli Asurluların göçleri olur.

Müslüman Arapların bölgeye iki farklı dönemde gelip yerleştiğini görmekteyiz. Bunlardan ilki 900’lü yıllarda Sason’a yerleşen ilk seyitlerin göçüdür. Diğeri ise Moğolların Bağdat’ı 1258 yılında istilasıyla başlayan göç halkasıdır. Burada önemli olan Asurlular döneminden gelen Samileri ile İslamiyet döneminde yerleşen Arapları karıştırmamaktır. 

YORUM YAZ

  • Ad Soyad:

  • Yorum:

  •  

    @name x

  • UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. Ayrıca suç teşkil edecek hakaret içerikli yorumlar hakkında muhatapları tarafından dava açılabilmektedir.

      Yorumlar
      Toplam 16 yorum mevcut

    • Meçhull 2 ay önce yorumlandı

      639 da da hz. ömer zamanında da arap göçü olmuştur yalnız bu yazınızda yanlış var. araplar batman'da daha eskidir.

    • Bawer zana 6 ay önce yorumlandı

      batmanda 50 ila 100 bin arasında seyidin olduğu tahmin edilmektedir seyitler de farklı farklı aşiretlere mensuptur bekirîlî, xerzî,xelîlî,reşkotî vs. olanı var bunlara arap denilmemesi lazım has kürtlerdir onlar i̇brahim peygamber kürtlerin atasıdır dolayısıyla seyitlerin de atasıdır evet peygamber döneminde araplaşmislar ama 1789 da başlayan ulusçuluk akımları ile kendi aidiyetini ırkını öğrenme arzusu rüzgarına kapilirsak seyitler i̇brahim kavminin medyan kavmindedir diyecez. saygılar

    • alaattin aydın arap 7 ay önce yorumlandı

      peki bukadar anlatım içinde okadar eski garzan aşireti gibi bir büyük aşiretten hiç bahsedilmiyor bölge bile ismini ondan almasına rağmen benim büyüklerimin anlattığına göre 13 çüncü babaya kadar isimlerini biliyorum bu 13 kişi eyer herbiri 50 sene yaşamışsa bu 650 yıl yapar ama hiç bundan bahsetmemişsiniz saygılarımla

    • Kori @ahmet çelik 8 ay önce yorumlandı

      kürtlerin çoğo kabilesi göçebe şekilde ikamet ediyordu fakat bunu göz önünde bulundurmamışsın anadoluda her zaman her imparatorlukta böyle bir halkın varlığından ip uçları var fakat biz uluslaşamadığımız için kısıtlı bir dairemiz var.

    • Sergo ya da sego 8 ay önce yorumlandı

      sergo asireten duydunuzmu

    • Aslan Demir 2 yıl önce yorumlandı

      bence fazla araştırmaya gerek yok kendini arıyanlara topkapı sarayında 52.vesikadaki şerefname'yi okuyun yeter çünkü 600 yıllık bi kürdistan tarihi içeriyor.

    • mirhat azat keleşoglu 2 yıl önce yorumlandı

      ben xiyanliyim benim aşiretim arap da ola bilir türk de ola bilir herkes şunu bilsin ki bizler kimsenin ırkını dinine bakmayız insan olsun adam olsun admliğın bakarız biz kurdüz dinimiz ıslam ermeni süryani keldani yezidiler bu saydıklarım öz ve öz kardeşlerimiz insanız insan allaha kimseye kimse den üstün yaratmadı bana can verdi buceke de can verdi eğer ben bu buceki inkar edersem demektir haşahi allaha hi inkar etmiş olurum hepimiz insanız kardeşiz okadar

    • emre yener bulakçıbaşı 2 yıl önce yorumlandı

      ve kendimde bu alanda birçok araştırma yapmış kitap çalışmaları olan kitaplara kaynaklık eden etnik ve kültürel alanlarda bilir kişilik yapan ve şu andada devletin seçkin kurumlarından biriyle bu alanlarla ilgili profesyonel çalışmalar sürdürmekte olan bir olarak söylüyorum.. aksini idda eden arkadaşlarla bu konularda bilimsel bir çerçeve şartıyla her türlü tartışma için burdayım..selamlar

    • emre yener bulakçıbaşı 2 yıl önce yorumlandı

      merhabalar..öncelikle şuna şiddetle karşı çıkıyorum ve kınıyorum ki xıyan aşiretinin arap kökenli bir aşiret olduğunu kim idda ediyorsa o aslını inkar eden keklik cinsidir..xıyan aşireti hiçbir zaman araplıkla ilişkilendirilemez abbasilikle abbasan arasındaki farkı anlamayacak kadar cahil insanlar malesef o toplumun içinde sayıları bir kaçı geçmez ama yaşıyorlar.. benim her iki dedem aşiretin en ileri gelenlerindendir ve biz orijinimizin gayet farkında olan insanlarız hiçbir xıyan mensubu ben kürt değilim dememiştir demezde...lütfen olayları aslı varmış gibi göstermekten vazgeçelim..çünkü bu tür deyimler takdir edersinizki insanların kafalarını karıştırıyor..ben yinede kendi kabilemle olan fikirlerinize katılmasamda araplarında toplumumuzda var olduğu konusunda hem fikiriz ki ermenilerde asla ve asla yadsınamayacak bir akraba millettir..ben kaynağı oluşturmuş arkadaşa teşekkür ederim..

    • şirin bayındır 3 yıl önce yorumlandı

      aşiretler için tarihsel evrim çerçevesinde, soy bağları üzerinden yaşam bulmaya çalışan aile örgütleme şeklinin en kaba tanımlaması demek yanlış olmayacak herhalde

    • XERZİ 3 yıl önce yorumlandı

      sayin behcet bey araplarin sason bölgesine geldiğini gösteren resmi secereyi paylaştiğinizi hatirlatmak isterim.bunun dişinda kürt olduklarını idda eden xiyanlar bile abbasi araplarından olduklarını kendileri söylüyor olmalarına rağmen bir çok defa sayfanızda kürt diye geçtiğini hatırlatmak isterim.bugün sason kozluk kurtalan ve mutki arasındaki halkın büyük çoğunluğu basradan göçen seyyidlerin ve arapların torunlarıdırlar ama gelin görünki asimile olmadıklarını kimse idda edemez ve hala da ediliyorlar.

    • Behcet Çiftçi 3 yıl önce yorumlandı

      yazıyı dikkatle okumuşsanız remzi doğan sadece kürt ve ermenilerden bahsedilmiyor. başka halklarda yok muydu sorusuyla da sanırım arapları kastediyorsunuz. sason arapları ile ilgili ciddi anlamda kaynak sorunu var. bunun dışında sitede sadece kürt ve ermeniler değil, sasonda yaşayan bütün halklara yönelik mümkün olduğunca bilgiler paylaşılmaya çalışılıyor. sason arapları ile ilgili bir site veya bir makale gösterebilir misiniz? Bu daha yazının giriş kısmı daha... aşiretler ile ilgili çalışmalar zaman içerisinde yayınlanmaya devam edecektir.

    • Remzi Doğan 3 yıl önce yorumlandı

      takip ettiğim kadarıyla bütün yazılarınızda ağırlıklı olarak kürt ve ermeni araştırmaları var,acaba bu bölgede başka halklar yok mu veya yok muydu ?

    • Behcet Çiftçi 3 yıl önce yorumlandı

      konunun saptırılma gibi bir durumu yok. sami göçleri m.ö.2000 yıllarında da yoğun bir şekilde kuzeye doğru yapılmasına rağmen sason bölgesine yapılmış böyle bir göç kaynaklarda geçmemektedir. bununla birlikte asur kralı 1.tiglath-pileser(m.ö. 1115-m.ö. 1076) zamanına ait çivi yazılı tabletlerden azo (çoğu tarihçi bunu hazzo olarak değerlendirmektedir) bölgesindeki kur-ti-e diye bir topluklatan bahseder ve çoğu doğubilimci de bunu kürt varlığına atfeder. dolayısıyla bugüne kadar da en yurtsever kürt kesimin yaşadığı bu coğrafyadaki halkın günümüze kadar varlığını devam ettirdiği izlenimini bende uyandırmaktadır. kürtlerle ilgili tarih tezini ise sadece türk kaynaklarına dayanarak elde edilmiş bir bilgi birikimi olarak düşündüğümden tartışmaya bile gerek görmüyorum.

    • sedat çiftçi 3 yıl önce yorumlandı

      devamını ne zaman gelecek hocam merakla bekliyorum ..

    • ahmet çelik 3 yıl önce yorumlandı

      konuyu genel anlamda iyi toparlamış olsanızda bir tarihçi olarak yazınızda gördüğüm şey tarihin saptırılmaması gerektiğidir. siz bölgenin en eski halkı kürtler diyrsunuz ardından m.ö 700 de asurluların bölgeye yerleştiğinden bahsediyrsunuz. bu durumda kürtlern varlığını asurun öncesine taşıyorsunuz halbu ki milattan önce 700 lerde kürt diye bir millet yoktur. milletlern oluşum evresi ok daha sonra ki tarihe denk gelir. kaldı ki kürtlern atası olan medler bile mö 500 lerde tarih sahnesine çıkar yani sözün özü o zamanlar kürtlern ataları bile hala güney irandaydı. sonra medlerle kuzeye çıktılar onlrdn sonra kurulan perslerle de ıraka oradan anadoluya geçtiler.

    TÜM YORUMLAR
    HAVA DURUMU
    Görüntülemek istediğiniz ili seçiniz:
    Sason'un en önemli kültür varlığı hangisi?

    EN ÇOK YORUMLANANLAR
    BUGÜN
    BU HAFTA
    BU AY
    KİM KİMDİR? Tümü
    SENDE YAZ
    Ziyaretçi Defteri
    Ziyaretçi Defteri

    Siz de yazmak istemez misiniz?

    Ziyaretçi Defteri
    ARŞİV