banner27
23 Temmuz 2018 Pazartesi

Sason'un İlkçağ Tarihi

Sason'da Aşiret Konfederasyonundan İlk Devletlere

27 Şubat 2013, 22:57
Sason'da Aşiret Konfederasyonundan İlk Devletlere
Behcet Çiftçi
  “Evvelce babam kâinatın kralı Salmanassar’ın saltanatı döneminde ayaklanmış olan ve tribut ödemeyi kesen Subaru’ların tüm ülkesi, Alzu ülkesine kadar Kasiyari dağının tümü, bir kumanda altında birleşti. Tanrı Asur’a ve yüce tanrılara, efendilerime dua ettim ve Kasiyari dağına çıktım. Subaru’ların ülkesini, Alzu ülkesini ve onlara müttefik olan kralları bir daire içine hapsettim. Purulumzu ülkesinin büyük kült merkezini fethettim. Onları (o yerin sakinlerini) canlı aldım. Alzu ülkesinin kralı Ehli – Teşup’un güçlü dört başkentini (ve) Amadanu ülkesinin altı tahkimli şehrini fethettim. Onlardan esirler (ve) mallar aldım (ve) şehrim Asur’a getirdim. Alzu ülkesinin kralı Ehli – Teşup benim haşmetim karşısında dayanamadı ve saray mensuplarını ve oğullarını alarak ülkesini tamamen terk etti (ve) gizlice Nairi hududuna, bilinmeyen ülkeye gitti. Benim savaşçımın şiddetinden korkarak muharebenin ortasından kaçan onların ordusundan arta kalanlar hayatlarını kurtarmak için kayalık dağlara kaçtılar. Onların 180 tahkimli şehrini tahrib ettim, yıktım, yaktım (ve) harabe yığınlarına çevirdim. Alzu, Amadanu, Nihanu, Alaya, Tepurzu ve Purulimzu ülkelerinin topraklarını ülkeme kattım. Onlardan rehineler aldım, onlara ayaklarımın dibinde boyun eğdirdim, onları angarya işlerle yükümlü kıldım.”

I.Tukulti – Ninurta’nın Nairi Seferi Yazıtı 

  

Sason’un bilinmeyen karanlık dönemlerini aydınlatan ilk bilgilere Sümer, Asur, Babil ve Urartulara ait çivi yazılı tabletlerde rastlanılmaktadır. Bu belgelere göre Yukarı Dicle bölgesine Subir veya Subartu denilmekteydi ve ilk uygar halkı Subarulardan sayılan Hurrilerdi. Hurriler, sayısız krallık ve şehir-devlet olarak ortaya çıktı. Daha sonraki dönemlerde kendi aralarında Hurri ve Mittani olmak üzere iki ayrı konfederasyona ayrılmış; zamanla Mittani Krallığı güçlenirken Hurri Krallığı ise zayıflayarak tarihten silindi. Mittaniler, M.Ö.1500-1350 yıllarında Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da bir dünya imparatorluğu haline geldi.

Asur kralı I.Salmanassar (M.Ö.1274 – 1245) zamanında, Sason ve çevresindeki aşiret beyleri, Doğu Anadolu’daki diğer aşiret beyleriyle birlikte “Nairi Konfederasyonu” adı altında birleşmişlerdi. Asurların baskısı altında yaşayan bu sayısız küçük beylikler ayaklandı. Bu başkaldırıyı bastırmaya çalışan Asurlar, Nairi ve Urartularla aralıklarla 400 yıl devam eden savaşlar yaptı.

I. Tiglatpileser’in M.Ö.1100 yılları civarında Diglat’ın ana kaynağının olduğu ırmağın doğusundaki ormanlık dağ ülkesine yaptığı seferi anlatan çivi yazılı bir tablet, “Kurti” adında bir halkın adını zikreder. Birçok doğu bilimci bu dağların Azu dağları olarak bilinen bugünkü Sason dağları olduğunu kabul eder.

Mezopotamya’nın kuzeyine sürekli akınlar düzenleyen Asur kralları, III. Tiglatpileser zamanında Sason bölgesinin büyük bir kısmını fetheder. M.Ö.736’da doğuya yönelerek Sason mıntıkasındaki Ulluba ülkesini hükmü altına alan Asurlular, Sason ve çevresinde ilk yerleşim yerlerini de kurmaya başladı.

Asurların Nairi ülkesine akınları Asurbanipal (M.Ö.668 – 627)  zamanında da devam etti. Asurbanipal, Bitlis üzerinden ilerleyerek Hazo ve Sason arasındaki Nişton kalesini alır. Burdan da Erzen üzerine yürüyerek şehri ele geçirir. Asur akınları sonucunda zayıflayan Nairi ülkesine Urartular hâkim oldu. Ancak Sason bölgesinin dağlık coğrafi yapısından dolayı Asurların tam hâkimiyeti sağlaması kolay olmadı. Asurluların yıkılmasından sonra Urartular, bölgenin hâkimiyetini tamamen ele geçirdi.  Urartular zamanında Sason’da Ususani (Sason), Ulluba (Kulp) ve Kullimeri (Garzan civarında) prenslikleri vardı.

 

Asurlar ile Urartular arasında sürekli bir savaş alanına dönüşen Sason bölgesi, iki devletin yıkılmasından sonra M.Ö.7. yüzyıldan itibaren Med Krallığının egemenliğine girdi. Med krallığına son veren Pers İmparatorluğu (M.Ö.546­-330), satraplıklar şeklinde bölgeyi yönetti.

M.Ö 5. yüzyıldan itibaren Persler bölgeye hâkim oldu ve birçok ırkı ve bölgeyi boyundurukları altına aldı. Bitlis’in güney kesiminde yer alan Arzane, Motkan, Garzan, Siirt ve Sason’un Dicle kıyılarına kadar uzanan bölge, bir uç beyliği şeklindeydi. Persler bu bölgeyi kendi hakları olarak görmüşlerdi. Perslerin hâkimiyeti yaklaşık iki yüzyıl devam etti.

Büyük İskender’in (M.Ö.334-323), Perslere son vermesiyle bölgede Hellenistik dönem başladı. Büyük İskender’in ölümünden sonra yapılan paylaşımda Babil Satraplığı İskender’in generallerinden Seleukos’a verildi. Böylece Sason bölgesi, Seleukosların sınırları içinde kaldı (M.Ö.323-64).

 

İran Partları ve Seleukoslar arasında bölge hâkimiyeti için yapılan mücadelede Partlar üstün geldi. Sason ve çevresi, uzun yüzyıllar Romalıların, Partların ve Ermeni derebeylerinin hâkimiyet mücadelelerine sahne oldu. Bölge bu devletler arasında sık sık el değiştirmesine rağmen, bu mücadelelerden üstün çıkan taraf Partlar oldu. Roma İmparatorluğu'nun üstünlüğü hiçbir zaman kalıcı olmadı.

Pers kökenli I.Ardeşir'in 226 yılında İran'da kurduğu Sasaniler Devleti, Sason'un tarihinde yeni bir güç olarak ortaya çıktı. Sasaniler, çok kısa bir süre içinde hâkimiyet alanlarını genişleterek Roma İmparatorluğunun en büyük rakibi oldu. Önceki yıllarda Roma-Part mücadeleleri yerini artık Roma-Sasani mücadelelerine bıraktı. Sasanilerin hâkimiyeti yaklaşık 400 yıl sürdü. Roma İmparatorluğu'nun ikiye ayrılmasıyla ilkçağ sona erdiğinde Sason bölgesi, bu kez uzun yıllar sürecek Sasani-Bizans mücadelelerine sahne olacaktı.

Bu içeriğe yorum yapan ilk siz olun!

  • Ad Soyad:

  • Yorum:

  •  

    @name x

  • UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. Ayrıca suç teşkil edecek hakaret içerikli yorumlar hakkında muhatapları tarafından dava açılabilmektedir.
    YAZARLAR Tümü
    HAVA DURUMU
    Görüntülemek istediğiniz ili seçiniz:
    Sason'un en önemli kültür varlığı hangisi?

    EN ÇOK OKUNANLAR
    BUGÜN
    BU HAFTA
    BU AY
    EN ÇOK YORUMLANANLAR
    BUGÜN
    BU HAFTA
    BU AY
    KİM KİMDİR? Tümü
    SENDE YAZ
    Ziyaretçi Defteri
    Ziyaretçi Defteri

    Siz de yazmak istemez misiniz?

    Ziyaretçi Defteri
    ARŞİV